در سیستمهای صنعتی، ارتعاش و لرزش پدیدهای اجتنابناپذیر است. حرکت سیالات، عملکرد پمپها، تغییرات فشار، قطع و وصل ناگهانی شیرآلات و حتی انبساط و انقباض حرارتی، همگی منبع ایجاد تنشهای دینامیکی هستند. اگر این ارتعاشات بهدرستی کنترل نشوند، در بلندمدت باعث آسیب جدی به تجهیزات، اتصالات و سازه میشوند.
در این میان، لرزهگیر صنعتی بهعنوان یکی از کلیدیترین اجزای کنترلی در تاسیسات و خطوط صنعتی شناخته میشود. انتخاب صحیح لرزهگیر نهتنها از خرابی زودهنگام تجهیزات جلوگیری میکند، بلکه نقش مستقیمی در افزایش طول عمر سیستم، کاهش هزینههای نگهداری و ارتقای ایمنی دارد.
این مقاله با رویکردی فنی و کاربردی، به بررسی انواع لرزهگیرها، ساختار، عملکرد و موارد استفاده آنها در صنایع مختلف میپردازد تا مسیر انتخاب مهندسی برای شما شفافتر شود.
لرزهگیر صنعتی چیست و چه وظیفهای دارد؟
لرزهگیر صنعتی قطعهای مکانیکی است که میان تجهیزات، لولهها یا سازهها نصب میشود و وظیفه آن جذب، کاهش یا کنترل ارتعاشات، شوکهای فشاری و حرکات ناخواسته است.
برخلاف تصور رایج، لرزهگیر تنها برای کاهش صدا استفاده نمیشود. نقش اصلی آن شامل موارد زیر است:
- جلوگیری از انتقال ارتعاش به تجهیزات مجاور
- کاهش تنش در اتصالات و فلنجها
- کنترل ضربه قوچ در سیستمهای لولهکشی
- جبران انبساط و انقباض حرارتی
- افزایش پایداری عملکرد تجهیزات دوار
در سیستمهایی که بهصورت مداوم تحت فشار، دما یا بار دینامیکی هستند، نبود لرزهگیر مناسب بهمعنای افزایش ریسک خرابی است.
دستهبندی کلی لرزهگیرهای صنعتی
از نظر ساختار و متریال، لرزهگیرهای صنعتی در سادهترین حالت به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
🔹 لرزهگیرهای لاستیکی
🔹 لرزهگیرهای فلزی (آکاردئونی)
هر یک از این گروهها برای شرایط کاری مشخصی طراحی شدهاند و انتخاب میان آنها باید بر اساس پارامترهای فنی انجام شود، نه صرفاً قیمت یا در دسترس بودن.
لرزهگیرهای لاستیکی
ساختار و عملکرد لرزهگیر لاستیکی
لرزهگیرهای لاستیکی از ترکیبات خاص الاستومری ساخته میشوند که خاصیت ارتجاعی بالایی دارند. این متریالها قادرند انرژی ارتعاشی را جذب کرده و آن را به انرژی گرمایی تبدیل کنند.
مکانیزم عملکرد به این صورت است:
- ارتعاش باعث تغییر شکل لاستیک میشود
- انرژی مکانیکی در ساختار لاستیک مستهلک میگردد
- لرزش به تجهیزات دیگر منتقل نمیشود
این ویژگی باعث شده لرزهگیرهای لاستیکی به گزینهای مناسب برای سیستمهای با لرزش یکنواخت و فشار متوسط تبدیل شوند.
کاربردهای رایج لرزهگیر لاستیکی
- سیستمهای تاسیساتی ساختمانی
- موتورخانهها
- پمپهای آب و فاضلاب
- فنها و هواسازها
- خطوط انتقال با دمای کنترلشده
مزایای لرزهگیرهای لاستیکی
- جذب مناسب ارتعاش
- نصب آسان
- وزن کم
- هزینه اقتصادی
- کاهش انتقال صدا
محدودیتها
- حساسیت به دماهای بالا
- مقاومت محدود در فشارهای صنعتی سنگین
- کاهش عمر در تماس با برخی سیالات شیمیایی
به همین دلیل، استفاده از لرزهگیر لاستیکی باید کاملاً متناسب با شرایط کاری سیستم باشد.
لرزهگیرهای فلزی (آکاردئونی)
در محیطهایی که فشار، دما یا تغییرات طولی بالاست، لرزهگیرهای لاستیکی پاسخگوی نیاز سیستم نیستند. در چنین شرایطی، لرزهگیرهای فلزی آکاردئونی وارد عمل میشوند.
لرزهگیر آکاردئونی فلنجدار
این نوع لرزهگیر بهوسیله فلنج به سیستم متصل میشود و یکی از رایجترین گزینهها در خطوط صنعتی است.
انواع لرزهگیر آکاردئونی فلنجدار
- نوع مهاردار
دارای میلههای مهاری است که حرکتهای ناخواسته را محدود میکند و فشار داخلی را به سازه منتقل میکند. این مدل برای سیستمهایی با فشار بالا یا شوک فشاری شدید توصیه میشود.
- نوع بدون مهار
تنها وظیفه جذب ارتعاش و جبران تغییر طول را دارد و در سیستمهایی با فشار کنترلشده استفاده میشود.
لرزهگیر آکاردئونی دندهای
این نوع لرزهگیر بیشتر در سیستمهای لولهکشی با سایزهای کوچکتر کاربرد دارد و اتصال آن از طریق رزوه انجام میشود.
عملکرد لرزهگیر آکاردئونی دندهای
- تغییر شکل دندههای آکاردئونی در برابر ارتعاش
- جذب انرژی لرزش
- جلوگیری از انتقال تنش به لوله
این مدل در صنایع آب، نفت، گاز و تاسیسات سبک بسیار پرکاربرد است.
لرزهگیر آکاردئونی جوشی
در پروژههایی که نیاز به اتصال دائمی و بدون واسطه وجود دارد، لرزهگیر آکاردئونی جوشی انتخاب میشود.
اجزای اصلی
- بدنه آکاردئونی فلزی
- اتصال جوشی با نفوذ کامل
- طراحی مناسب برای فشار و دمای بالا
این مدل بیشترین پایداری مکانیکی را فراهم میکند، اما نصب آن نیازمند اجرای دقیق جوشکاری صنعتی است.
نکات کلیدی در انتخاب لرزهگیر صنعتی
انتخاب لرزهگیر نباید بهصورت عمومی انجام شود. پارامترهای زیر باید حتماً بررسی شوند:
- فشار کاری واقعی سیستم
- دمای سیال
- نوع ارتعاش (محوری، جانبی، زاویهای)
- نوع اتصال (فلنجی، دندهای، جوشی)
- فضای نصب
- نوع سیال
نادیده گرفتن هرکدام از این عوامل میتواند عملکرد لرزهگیر را مختل کند.
مقایسه لرزهگیر لاستیکی و فلزی
|
ویژگی |
لرزهگیر لاستیکی | لرزهگیر فلزی (آکاردئونی) |
|---|---|---|
| تحمل فشار کاری | متوسط | بسیار بالا |
| تحمل دما | محدود | بسیار بالا |
| جذب ارتعاش | عالی | کنترلشده و مهندسی |
| مقاومت در برابر شوک فشاری | محدود | بسیار بالا |
| طول عمر مفید | متوسط (وابسته به شرایط) | بلندمدت |
| مناسب صنایع سنگین | خیر | بله |
| هزینه اولیه | اقتصادی | بالاتر ولی مهندسی |
جمعبندی
لرزهگیر صنعتی یک قطعه مصرفی ساده نیست. بخشی از طراحی مهندسی سیستم است. انتخاب درست آن، بهمعنای کاهش خرابی، افزایش عمر تجهیزات و جلوگیری از توقفهای پرهزینه خواهد بود.
اگر سیستم شما:
- تحت فشار یا دمای بالاست
- توقفپذیر نیست
- یا در محیط صنعتی سنگین کار میکند
لرزهگیر فلزی انتخاب منطقیتری است.
در مقابل، برای سیستمهای سبکتر و تاسیساتی، لرزهگیر لاستیکی همچنان گزینهای کارآمد و اقتصادی محسوب میشود.
سوالات متداول (FAQ)
آیا میتوان از لرزهگیر لاستیکی در سیستم بخار استفاده کرد؟
خیر. به دلیل دمای بالا، لرزهگیر لاستیکی برای بخار مناسب نیست و باید از لرزهگیر فلزی استفاده شود.
تفاوت لرزهگیر آکاردئونی مهاردار و بدون مهار چیست؟
مدل مهاردار توانایی کنترل فشار داخلی و محدود کردن حرکت را دارد، در حالی که نوع بدون مهار فقط ارتعاش را جذب میکند.
عمر مفید لرزهگیرهای فلزی چقدر است؟
در صورت طراحی و نصب صحیح، لرزهگیرهای فلزی میتوانند دههها بدون افت عملکرد کار کنند.
با ما تماس بگیرید
شرکت سیال کنترل با سالها تجربه در زمینه تأمین و واردات انواع شیرآلات صنعتی، اتصالات صنعتی، لولهها و عملگرها مفتخر است در خدمت شما صنعتگران گرامی باشد. جهت کسب اطلاعات بیشتر، استعلام قیمت با کارشناسان ما تماس حاصل فرمایید.
